Godinama bio zatočen u tamnici, a pola Srbije ga sada slavi: Ko je Sveti Nikola za koga se veruje da je vratio vid Stefanu Dečanskom

Nikoljdan je najveća srpska slava po broju vernika u srpskom narodu posvećena Svetom Nikolaju, koji je poznat i kao Sveti Nikola Čudotvorac i Sveti Nikola Mirliklijski. Proslavlja se 19. decembra, njegovo ime znači „pobeditelj naroda” i veoma je poštovan u hrišćanstvu, i na istoku i na zapadu. U čast Svetog Nikole podignuti su brojni hramovi, a njegove mošti nalaze se danas u Italiji.

Ko je ovaj čuveni svetitelj, koga slavi polovina Srba, a druga polovina ide na slavu?

Sveti Nikola je rođen u gradu Patara u pokrajini Likija u Maloj Aziji, od oca Teofana i majke None, oko 270. ili 280. godine (prema drugoj teoriji, njegovi roditelji se nisu tako zvali, ali zbog mešanja žitija Svetog Nikole sa sa žitijima Svetog Nikole Patarskog, došlo je do zabune). Od ranog detinjstva bio je veoma religiozan i pokazivao neobične duhovne darove i želju za obrazovanjem. Kada je odrastao, odlučio je da postane sveštenik, pa ga je njegov stric, episkop Nikola Pinarski, proizveo u sveštenika grada Mira. Zamonašio se u manastiru Novi Sion, koji je osnovao njegov stric.

Nikolini roditelji bili su veoma bogati, a kada su umrli, on je svoje nasledstvo delio siromašnima i pomagao sirotinju. Kažu da je idući ulicama Patare delio milostinju svakom prosjaku na kojeg je naišao, hranio je gladne i otkupljivao dugove dužnika. U mladosti je putovao u Palestinu i Egipat, a po povratku u Likiju, posle smrti roditelja, izabran je arhiepiskopa Mirliklijskog.

Progon hrišćana i zatvaranje Svetog Nikole

Sveti Nikola je rođen u slično vreme kada i Sveti Đorđe, za vreme vladavine careva Dioklecijana i Maksimijana. Godine 303. Dioklecijan je sa svojim savladarima započeo strahovit progon hrišćana, najveći do tada. Car je izdao niz edikata kojima se zahteva od hrišćanskih vernika da praktikuju tradicionalne paganske rimske obrede, uz pretnju surovim kaznama za nepoštovanje naređenja. Nikola je tada bačen u tamnice gde je proveo nekoliko godina, sve dok car Кonstantin nije dao svima slobodu.

Progon je trajao do 311. godine, a Dioklecijan je sa svoja 4 najpoznatija edikta čistku hrišćana konkretizovao. Prvim ediktom zabranio je hrišćanski kult i naložio rušenje crkava i konfiskaciju hrišćanskih knjiga. Drugim je zapovedio hapšenje sveštenika, trećim je naložio oslobađanje onih koji se odreknu hrišćanstva kao i mučenje onih koji odbiju da se odreknu, a četvrtim je uveo obavezu prinošenja žrtava paganskim bogovima. Ko odbije da prinese žrtvu, bivao bi ubijen.

Car Galerije, Dioklecijanov savladar, je na samrti 30. aprila 311. godine izdao edikt o verskoj toleranciji kada prestaje progon hrišćana. Car Kostantin je 313. godine čuvenim Milanskim ediktom proglasio versku ravnopravnost i hrišćanima je dozvoljeno da javno ispovedaju svoju veru. Mira gde je Nikola bio arhiepiskop bila je većinski hrišćanska, ali mnogobošci su i dalje bili prisutni, mameći hrišćane da se mole lažnim bogovima i na okolnim brdima oko grada podižu hramove. Prema predanju, Sveti Nikola je u to vreme srušio Artemidin hram.

Кada je car Кonstantin sazvao Prvi vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine, Sveti Nikola, koji je bio član tog sabora, osudio je Arija i suprotstavio se njegovoj jeresi. Iz revnosti prema čistoj veri, udario je Ariju šamar zbog čega je odstranjen sa Sabora i oduzet mu je episkopski čin, a čak je i zatvoren. Čudesnim javljanjem Gospoda Isusa Hrista i Presvete Bogorodice nekim episkopima u kojima Isus Svetom Nikoli daruje jevanđelje, a Bogorodica ga ukrašava omoforom, Nikola je vraćen na Sabor i u službu.

Još za života Svetog Nikole ljudi su ga smatrali svetiteljem i prizivali u pomoć u mukama i nevoljama, a on je samom svojom pojavom donosio utehu, tišinu i dobru volju među ljude. Upokojio se 19. decembra između 335. i 345. godine, a sahranjen je u Sabornom hramu u gradu Mira gde je bio episkop. Tu je njegovo telo počivalo više od šest vekova, a hrišćani su dolazili na njegov grob i dovodili svoje bolesnike. Među njima su bili i stari Sloveni sa reke Don čime se objašnjava zašto je sveti Nikola toliko poštovan kod Srba.

Preseljenje moštiju svetitelja

U 11. veku Turci su osvojili gotovo celu Malu Aziju, pa i grad Mira. Mnogi stanovnici su se iselili i bežali od stravičnih zlostavljanja. Prema predanju, Sveti Nikola se u jednom čudesnom snu javio nekom časnom svešteniku iz Barija i naredio da mu se mošti prenesu u Bari (južna Italija) koji je u to vreme bio hrišćanski grad pod pravoslavnim patrijarhom, jer ne želi da počiva u „bezbožničkom gradu". Ovaj tako i učini i prerušen u trgovca sa tri broda puna žita posetio je grad Mira i preneo veći deo moštiju svetitelja u Bari. Ovo se dogodilo 21. maja 1087. godine, a 22. maja su mošti stigle u Bari u manastir Svetog Jovana Preteče. Narod je odmah počeo da se skuplja i da traži izlečenje, jer je Nikola i po tome bio poznat. Posle tri godine podignut je hram u čast Svetom Nikoli, a prenos njegovih moštiju se kod nas slavi 22. maja, kao „Mladi Nikola“.

Prema drugim izvorima, mošti su ukrali italijanski pirati i preneli ih u Bari, gde se danas nalaze, a prema trećim "razbojnička družina Normana iz Barija ukrala je njegove posmrtne ostatke iz crkve Miri".

Veruje se da je Sveti Nikola povratio vid srpskom kralju Stefanu Dečanskom, pa je zato on crkvi u Bariju poklonio ikonu svetitelja na kojoj se zasniva današnja predstava ovog sveca prihvaćena u celom svetu.

Prema predanju, na tu ikonu verno je prenet svečev lik nacrtan na saboru u Nikeji, te se ova srpska ikona smatrana čudotvornom. Stefan Dečanski je slao bogate priloge i čitavu crkvu ukrasio srebrom u znak zahvalnosti jer mu je, kako je smatrao, Sveti Nikola povratio vid. Ikona čak i danas stoji iznad velike časne trapeze koja pokriva grob Svetog Nikole, a načinjena je od srebra koje je poklonio kralj Milutin, prenosi Kurir. 

Sveti Nikola bio je krsna slava srpske vladarske dinastije Obrenović.