Da li ste znali? Srbija nema more, ali ima više od stotinu ostrva, ada i poluostrva!

Na prvi pogled, priča o srpskim ostrvima može da zvuči neobično. Srbija nema izlaz na more, ali preko njene teritorije protiču velike reke, dok brojna prirodna i veštačka jezera stvaraju razuđene obale, zalive, poluostrva i komade kopna potpuno okružene vodom.

Najviše ostrva nalazi se na Dunavu i Savi, a ima ih i na Drini, Tisi i pojedinim jezerima. Rečna ostrva kod nas najčešće nazivamo adama, a neka od njih predstavljaju omiljena izletišta, vikend-naselja ili dragocene rezervate prirode.

Prema pojedinim procenama i popisima, Srbija ima više od stotinu rečnih i jezerskih ostrva, ada i većih sprudova. Precizan broj, međutim, nije jednostavno utvrditi jer reke neprestano menjaju izgled korita.

Zašto niko ne zna njihov tačan broj?

Rečna ostrva nisu uvek trajne i nepromenljive površine. Dunav, Sava i druge velike reke pomeraju nanos, stvaraju nove peščane sprudove, spajaju ih sa obalom ili odnose njihove delove.

Ono što se u jednom periodu može smatrati ostrvom, nakon promene vodostaja i taloženja materijala može postati poluostrvo ili deo obale. Manje ade ponekad potpuno nestanu pod vodom, a zatim se ponovo pojave kada vodostaj opadne.

Zbog toga se broj razlikuje u zavisnosti od toga da li se računaju samo stalna ostrva ili i povremeni sprudovi, manje ade i površine koje se formiraju pri niskom vodostaju.

Veliko ratno ostrvo – divljina na ušću dve reke

Jedno od najpoznatijih rečnih ostrva u Srbiji nalazi se u samom Beogradu, na ušću Save u Dunav. Veliko ratno ostrvo predstavlja prepoznatljiv deo panorame glavnog grada, ali i važno stanište brojnih vrsta ptica.

Iako je okruženo urbanim područjem, najveći deo ostrva zadržava prirodni izgled. Na njegovom severnom delu nalazi se Lido, poznata zemunska plaža do koje se tokom leta, kada uslovi dozvole, postavlja pontonski most.

Ime ostrva svedoči o njegovom strateškom položaju i ulozi koju ima tokom brojnih sukoba za Beograd.

Ada Međica – zelena oaza na Savi

Između Ade Ciganlije i novobeogradske obale nalazi se Ada Međica, manje savsko ostrvo poznato po kućicama, splavovima i bujnom zelenilu.

Za razliku od velikih gradskih izletišta, Međica zadržava mirniji i intimniji karakter. Do nje se stiže čamcem, što dodatno pojačava osećaj da se na svega nekoliko minuta od gradske vreve ulazi u sasvim drugačiji svet.

Krčedinska ada – carstvo životinja na Dunavu

Krčedinska ada nalazi se na Dunavu, u blizini Krčedina i Koviljsko-petrovaradinskog rita. Poznata je po prostranim pašnjacima i velikom broju domaćih životinja koje se na njoj slobodno kreću.

Konji, goveda, svinje i magarci stvaraju prizore zbog kojih se ova ada često opisuje kao nesvakidašnji prirodni safari na Dunavu. Njena posebnost ne leži u uređenim plažama i turističkim sadržajima, već u spoju reke, ritova, životinja i gotovo netaknute prirode.

Forkontumac i Čakljanac – ostrva nadomak Pančeva

Na Dunavu, jugozapadno od Pančeva, nalazi se ostrvo Forkontumac, poznato i kao Šveb. Njegov zapadni deo vezuje se za izletište i vikend-naselje Bela stena.

Južno od Forkontumca nalazi se Čakljanac, još jedno dunavsko ostrvo u ovom području. Ova zelena ostrva pokazuju koliko je dunavski pejzaž oko Beograda i Pančeva složeniji nego što izgleda kada se posmatra samo sa obale.

Ada Ciganlija više nije ostrvo

Najpoznatija beogradska ada danas, zapravo, nije ostrvo. Ada Ciganlija je nekada bila rečno ostrvo na Savi, ali je izgradnjom nasipa i pregradnih brana povezana sa obalom i pretvorena u poluostrvo.

Pregrađivanjem savskog rukavca nastaje Savsko jezero, koje danas predstavlja jedno od najposećenijih gradskih kupališta i izletišta u Srbiji.

Naziv „ada“ ipak ostaje i podseća na vreme kada je Ciganlija sa svih strana bila okružena vodom. Grad Beograd je i zvanično opisuje kao poluostrvo na Savi, udaljeno oko četiri kilometra od njenog ušća u Dunav. 

Jezera stvaraju nova poluostrva

Ostrva i poluostrva u Srbiji ne nastaju samo delovanjem reka. Izgradnja brana i formiranje veštačkih jezera potapaju doline, dok nekadašnja brda i uzvišenja ostaju iznad površine vode.

Takvi pejzaži mogu se videti na Zlatarskom, Zaovinskom, Vlasinskom i Đerdapskom jezeru. Njihove razuđene obale pune su zaliva i poluostrva, zbog čega pojedini prizori podsećaju na znatno udaljenije jezerske i morske destinacije.

Plutajuća ostrva na Vlasinskom jezeru menjaju položaj

Najneobičnija ostrva u Srbiji nalaze se na Vlasinskom jezeru. Za razliku od klasičnih ostrva, ona nisu čvrsto povezana sa dnom, već ih čine komadi treseta koji se odvajaju od obale ili jezerskog dna.

Na slojevima treseta raste trava, drugo rastinje, pa čak i vrbe i breze. Vetar i vodene struje pomeraju ova ostrva, zbog čega ona menjaju položaj na površini jezera.

Vlasinsko jezero ima i dva stalna ostrva, Stratoriju i Dugi del, ali upravo plutajuća ostrva predstavljaju njegov najprepoznatljiviji prirodni fenomen.

Njihova pojava podseća da ostrvo ne mora uvek da bude nepomičan komad zemlje – ponekad može da putuje po jezeru, nošeno vetrom i vodom.

Ostrvska Srbija koju još nismo upoznali

Od Velikog ratnog ostrva u centru Beograda i mirne Ade Međice do Krčedinske ade, Forkontumca i plutajućih tresetnih ostrva na Vlasini, Srbija ima mnogo raznovrsniji ostrvski svet nego što se pretpostavlja.

Neka od ovih mesta lako su dostupna i uređena za posetioce, dok druga predstavljaju zaštićena i osetljiva prirodna područja. Zbog toga ih treba obilaziti odgovorno, bez narušavanja staništa, ostavljanja otpada i uznemiravanja životinja.

Srbija možda nema morsku obalu, ali ima svoje zelene oaze usred reka, tajanstvene ade, razuđena jezerska poluostrva i ostrva koja doslovno menjaju adresu.