Koliko još imamo slobodnih mesta na grobljima?

Dok se gradovi u Srbiji šire vrtoglavom brzinom, jedno pitanje ostaje u senci kranova i novogradnje - gde ćemo se sahranjivati? Podaci komunalnih preduzeća širom zemlje ukazuju na to da su kapaciteti postojećih grobalja u najvećim gradovima poput Beograda, Novog Sada i Niša gotovo iscrpljeni, a rešenja se traže u hitnim proširenjima i izgradnji potpuno novih "večnih kuća".

U Beogradu je situacija najkritičnija. Prema procenama JKP "Pogrebne usluge", glavnom gradu svake godine nedostaje oko 4.500 do 5.000 novih grobnih mesta. Većina centralnih grobalja, poput Novog groblja, Centralnog ili Topčiderskog, odavno su popunjena i na njima se sahranjivanje vrši isključivo u već postojećim porodičnim grobnicama.

Glavni teret trenutno nose Lešće, Orlovača, Zbeg i Novo bežanijsko groblje. Da bi se predupredila kriza, grad je pokrenuo projekte za četiri nova groblja: Bežanija 2, Lešće 2, groblja u Kaluđerici i u Batajnici.

Novi Sad se suočava sa sličnim problemom. Gradsko groblje se konstantno širi, a najnoviji planovi iz 2025. i 2026. godine predviđaju uvođenje inovativnih rešenja poput "šumskih grobalja" i sahranjivanja u ružičnjacima kako bi se maksimalno iskoristio prostor.

U Nišu, groblje Novo Donje Međurovo preuzelo je primat nakon što je Novo groblje na Bubnju praktično dostiglo svoj limit. Lokalna preduzeća upozoravaju da je eksproprijacija zemljišta za nova polja dugotrajan proces koji često ne prati stopu smrtnosti.

Nekoliko faktora doprinosi ovom "tesnacu":

Urbanizacija odnosno veliki priliv stanovništva u gradove automatski povećava potrebu za grobnim mestima. Stara infrastruktura - većina grobalja projektovana je pre pola veka, bez vizije današnjeg broja stanovnika. Iako kremacija polako raste kao trend (naročito u Beogradu gde čini oko 20-25% sahrana), tradicionalno sahranjivanje u zemlji i dalje je dominantno.

Stručnjaci ističu da bi veća popularizacija kremacije i izgradnja novih kolumbarijuma (zidova za urne) značajno rasteretili zemljišne resurse. Jedna parcela za klasičnu sahranu zauzima prostor na kojem može biti smešteno desetine urni. Ipak, van Beograda i Novog Sada, krematorijumi u Srbiji još uvek ne postoje, što logistički otežava ovu opciju građanima iz unutrašnjosti.

Cene grobnih mesta na "crnom tržištu" ili preprodaja prava korišćenja dostižu astronomske cifre upravo zbog deficita. Država i lokalne samouprave su pred ozbiljnim zadatkom: ili će ubrzati procese eksproprijacije i uređenja novih parcela, ili će Srbija morati da menja svoje vekovne običaje u korist modernijih i prostorno štedljivijih rešenja.

Zaključak je jasan - mesta za nove stanovnike u gradovima ima sve više, ali mesta za one koji odlaze - sve je manje.