DIREKTNO na Jadranu: Evo kako danas izgleda unutrašnjost čuvenog Titovog tunela (FOTO, VIDEO)

Na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, tik uz mirno ribarsko selo Rose na poluostrvu Luštica, skriva se jedan od najzanimljivijih i decenijama potpuno izolovanih vojnih objekata bivše Jugoslavije – podzemna baza za podmornice. Davno napušteno, ali i dalje obavijeno velom tajne, ovo mesto danas predstavlja pravu atrakciju za urbane istraživače, ljubitelje istorije i avanturiste najrazličitijih profila.

Tokom 1970-ih godina, u jeku Hladnog rata, jugoslovenska država ulagala je ogromna sredstva u izgradnju tajnih vojnih objekata duž cele jadranske obale. Uz obalske baterije, skrivene vezove i podzemne bunkere, stvorena je i mreža takozvanih potkopa – ukopanih tunela u koje su se mogle skloniti podmornice i manji ratni brodovi (Jugoslovenska ratna mornarica je u to vreme raspolagala sa čak 16 podmornica).

I dok je slična baza na ostrvu Visu opštepoznata, malo je poznato da je i Crna Gora imala svoju mrežu podzemnih utočišta. U Boki Kotorskoj izgrađena su tri tunela – Rose, Rakite i Spilice – skrivena duboko u steni i gotovo nevidljiva iz vazduha. Najimpresivniji među njima je tunel Rose, iskopan duboko u masivima Luštice.

Maskirni paneli i lažne stene

Tunel Rose, dugačak stotinak metara i širok približno osam metara, mogao je istovremeno da primi dve podmornice. Unutar ovog monumentalnog objekta nalazili su se generatori za punjenje akumulatora, skladišta za mine i torpeda, kao i mreža sporednih koridora koji vode prema unutrašnjosti poluostrva.

Vojna kamuflaža: Ulaz u tunel bio je prekriven lažnim stenama, pažljivo postavljenim na metalne panele, kako bi iz vazduha izgledao poput obične, neupadljive obalske litice. Tek kada biste se sa mora sasvim približili, pred vama bi se otvorio pravougaoni otvor koji uvodi u mrak stene.

Za razliku od ostalih potkopa, Rose ima i kopnenu vezu – pristupni put i poseban ulaz za teretna vozila, što ga čini pravom podzemnom bazom, a ne samo običnim skrovištem. Druga dva tunela, Rakite i Spilice, nalaze se istočno od mesta Rose i ostali su u upotrebi sve do početka 2000-ih godina. Služili su za smeštaj manjih ratnih plovila, poput topovnjača i torpednih čamaca. Iako su danas u lošijem stanju, oni se i dalje formalno vode kao objekti Mornarice Vojske Crne Gore. Dubina mora u njima kreće se od 3,5 do više od 5 metara, a tuneli prodiru stotinak metara u dubinu stene – dovoljno da potpuno sakriju brod od neželjenih pogleda.

Mreža skrivenih vezova JRM-a

Osim ovih kapitalnih potkopa, Jugoslovenska ratna mornarica je u Boki Kotorskoj imala i niz strateški pozicioniranih, skrivenih vezova za brzo sklanjanje brodova:

Jedan na Vitoglavu kod Risna

Dva u blizini Perasta

Jedan između rta Gospa od Anđela i Stoliva

Jedan izvan samog zaliva, u blizini Bigove

Od vojne tajne do turističke atrakcije

Nakon raspada Jugoslavije, tuneli su napušteni i, kako to na ovim prostorima obično biva, potpuno devastirani i opljačkani. Tunel Rose danas, sa svojim potopljenim molovima, zarđalim instalacijama i grafitima na zidovima, podseća na scenografiju iz postapokaliptičnih filmova. Zanimljivo je da je početkom ovog milenijuma nakratko bio pretvoren u nesvakidašnju pozornicu za letnji festival elektronske muzike Entrance.

Danas je ovaj potkop prepoznatljiva, polusablasna tačka na turističkoj mapi Boke. Brojne brodske ture koje polaze iz Kotora, Perasta i Herceg Novog redovno dovode turiste u istraživanje unutrašnjosti tunela. Njegovi masivni, zaboravljeni betonski zidovi danas prave dramatičan, ali fascinantan kontrast mirnom primorskom ambijentu, idiličnoj prirodi i skrivenim plažama koje ga okružuju.