Ratko Mladić - od oficira JNA do doživotne robije: Životni put čoveka koji je obeležio ratove u bivšoj Jugoslaviji

Rođen je 12. marta 1943. godine u selu Božinovići kod Kalinovika, na području današnje Bosne i Hercegovine. Njegovo detinjstvo obeležila je porodična tragedija - otac mu je poginuo 1945. godine, kada je Ratko imao dve godine.

Mladić je završio Vojno-industrijsku školu u Zemunu, a potom Vojnu akademiju kopnene vojske i Komandno-štabnu akademiju u Beogradu. Prema dostupnim biografskim podacima, Komandno-štabnu akademiju završio je kao prvi u klasi, sa prosečnom ocenom 9,57.

U stalni sastav Jugoslovenske narodne armije stupio je 27. septembra 1965. godine. Oficirsku karijeru počeo je u Skoplju, kao komandir voda, a tokom narednih decenija prošao je gotovo sve komandne dužnosti.

Napredovao je do načelnika Odeljenja za nastavu Treće armijske oblasti u Skoplju, a potom je postavljen za pomoćnika komandanta Prištinskog korpusa. Početkom ratova na prostoru bivše Jugoslavije prebačen je u Knin, gde je komandovao 9. korpusom JNA. U oktobru 1991. godine vanredno je unapređen u čin general-potpukovnika.

Uspon do vrha Vojske Republike Srpske

U proleće 1992. godine Mladić je prebačen u Sarajevo, gde je postavljen na mesto načelnika štaba Komande Druge armijske oblasti JNA.

Nakon povlačenja JNA iz Bosne i Hercegovine, u maju 1992. godine imenovan je za komandanta Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. Na toj funkciji ostao je do 1996. godine, a 1994. unapređen je u čin general-pukovnika.

Njegovo ime tokom rata u Bosni i Hercegovini postalo je neraskidivo povezano sa nekim od najtežih događaja tog perioda, pre svega opsadom Sarajeva i događajima u Srebrenici.

Tokom rata Mladić je tvrdio da njegove snage gađaju vojne ciljeve, dok su tužilaštvo i kasnije sudska veća u Hagu zaključili da je imao ključnu komandnu odgovornost za kampanju zločina nad civilnim stanovništvom.

Srebrenica kao jedna od ključnih tačaka optužnice

Jedan od najtežih događaja za koje je Mladić osuđen dogodio se u julu 1995. godine. Snage Vojske Republike Srpske zauzele su Srebrenicu, tadašnju enklavu pod zaštitom Ujedinjenih nacija. Nakon pada enklave usledila su masovna pogubljenja bošnjačkih muškaraca i dečaka.

Haški tribunal je kasnije utvrdio da je u Srebrenici počinjen genocid i da je Mladić, kao komandant VRS, bio odgovoran za zločine počinjene u okviru tog poduhvata.

Srebrenica je postala jedna od centralnih tačaka optužnice protiv njega, zajedno sa progonom, ubistvima i drugim zločinima počinjenim tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Opsada Sarajeva i optužnica u Hagu

Mladić je bio optužen i za svoju ulogu u dugotrajnoj opsadi Sarajeva. Tužilaštvo Haškog tribunala teretilo ga je za ubistva i progon civila, terorisanje stanovništva, granatiranje i snajperske napade, kao i za druga kršenja međunarodnog humanitarnog prava.

Optužnica je obuhvatala i zarobljavanje pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija, koji su tokom 1995. godine korišćeni kao taoci i živi štit u vreme NATO udara. Prva optužnica protiv Mladića podignuta je u julu 1995. godine, upravo u vreme kada su njegove snage zauzele Srebrenicu.

Posle Dejtona - smena i skrivanje

Nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma u novembru 1995. godine, kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini, Mladićev položaj počeo je da slabi. Tokom 1996. godine smenjen je sa mesta komandanta Vojske Republike Srpske, a potom je penzionisan.

Narednih godina živeo je uglavnom u Beogradu. Iako su vlasti godinama tvrdile da ne znaju gde se nalazi, njegovo kretanje i boravak na različitim lokacijama u Srbiji bili su predmet brojnih istraga. Mladić je gotovo 16 godina izbegavao hapšenje.

Hapšenje u Lazarevu

Ratko Mladić uhapšen je 26. maja 2011. godine u selu Lazarevo kod Zrenjanina, u kući jednog od svojih rođaka.

Vest o hapšenju tada je odjeknula širom sveta. Pet dana kasnije izručen je Haškom tribunalu, pred kojim je odgovarao za ratne zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini. Suđenje je počelo 2012. godine.

Presuda - doživotni zatvor

U novembru 2017. godine Haški tribunal proglasio je Mladića krivim po 10 od 11 tačaka optužnice i osudio ga na doživotnu kaznu zatvora.

Proglašen je krivim za genocid, zločine protiv čovečnosti i kršenje zakona i običaja ratovanja, uključujući progon, ubistva, terorisanje stanovništva Sarajeva i uzimanje pripadnika UN za taoce.

Za jednu tačku optužnice za genocid prvostepeno je oslobođen. Na presudu je uložena žalba, ali je Mehanizam za međunarodne krivične tribunale 2021. godine potvrdio doživotnu kaznu zatvora.

Tako je Ratko Mladić poslednje godine života proveo u pritvoru i zatvoru u okviru sistema Ujedinjenih nacija, služeći kaznu koja mu je izrečena zbog ratnih zločina i genocida.

Njegov životni put - od oficira JNA i jednog od najviših vojnih komandanata tokom ratova devedesetih, preko višegodišnjeg skrivanja, do hapšenja i doživotne robije - ostao je jedan od najkontroverznijih i najtežih delova istorije ratova na prostoru bivše Jugoslavije.

Naslovna fotografija: Printscreen/YouTube/SENSECENTAR