Položaj Srba u regionu: Više prava u Rumuniji i Mađarskoj nego u većini bivših republika SFRJ

U izveštaju se navodi da je položaj Srba i dalje najnepovoljniji u Hrvatskoj. Prema oceni istoričara Čedomira Antića, jednog od autora ovog izveštaja, upravo je Hrvatska izvor svih problema koje Srbi imaju na Balkanu jer je dala model kako obespravljivati Srbe.

- Nažalost, od ulaska u EU, Hrvatska je država koja ima ozbiljne identitetske probleme, ona ih rešava tako što produbljuje i proširuje mržnju prema srpskom narodu - kazao je Antić za RTS.

Istovremeno, u određenoj meri je zabeleženo poboljšanje položaja Srba u Republici Srpskoj i Crnoj Gori - u Crnoj Gori Srbi učestvuju u vlasti, imovina Srpske pravoslavne crkve više nije ugrožena kao ranije, iako ostaje zahtev da srpski jezik, kojim govori više od 43 odsto građana, dobije status službenog jezika; u Republici Srpskoj je situacija relativno dobra, ako se izuzmu pritisci Sarajeva - Srbi su konstitutivni narod, iako sa minimumom prava.

Nije sjajno ni u Sloveniji i Albaniji gde se, navodi izveštaj, ne poštuju prava Srba, pa nisu ni priznati kao nacionalna manjina.

S druge strane, u Rumuniji i Mađarskoj Srbi uživaju sva prava - od političkog predstavljanja do upotrebe jezika.

Sociolog Vladimir Vuletić ocenjuje za Direktno.rs da ključni problem položaja Srba u Hrvatskoj nije u zakonima, već u društvenoj atmosferi.

- Ono što je suštinski vidljiv problem u Hrvatskoj nije vezano za zakonski regulisana prava, jer su ona, kada je reč o nacionalnim manjinama, relativno dobro uređena. Problem je druge vrste - postoji snažna nacionalna mimikrija i izražen socijalni pritisak, mnogo više nego što su problem sami zakoni - kaže Vuletić.

Govoreći o tome zašto Srbi, prema izveštaju, imaju bolji položaj u Rumuniji i Mađarskoj nego u pojedinim državama nastalim raspadom bivše Jugoslavije, on ističe da je reč o dugoročnim istorijskim procesima.

- Slični pritisci postoje i u Crnoj Gori, samo u nešto drugačijem obliku. To se posebno vidi kroz pitanje jezika, jer više od polovine građana govori srpskim jezikom, a on i dalje nije službeni, niti ima status drugog službenog jezika - navodi Vuletić.

Kako objašnjava, Srbi su istorijskim okolnostima bili rasprostranjeni širom regiona, ali su u procesu stvaranja novih nacionalnih država često posmatrani kao prepreka njihovom nacionalnom konstituisanju.

- Srbi su, sticajem istorijskih okolnosti, bili prisutni na prostoru čitavog regiona i u velikoj meri učestvovali u oslobađanju drugih naroda tokom Prvog i Drugog svetskog rata. Međutim, u procesu formiranja nacionalnih država u Hrvatskoj, Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini, srpski faktor je doživljavan kao smetnja, pa je težnja bila da se njegov politički značaj svede na status nacionalne manjine - smatra Vuletić.

On podseća da su Srbi imali ključnu ulogu u stvaranju Jugoslavije.

- Jugoslavija je u velikoj meri bila projekat u čijem su stvaranju Srbi dali najveći doprinos. Između dva svetska rata bili su jedan od najznačajnijih političkih faktora, ali su se problemi u njihovom položaju pojavili još u tom periodu. Zato je važno da se o tim istorijskim činjenicama govori uporno i dosledno - zaključuje Vuletić.

U izveštaju se konstatuje i loš položaj Srba na Kosovu i Metohiji - Srbima su u pokrajini osporena prava na ravnopravnost pred zakonom i prava da budu prisutni u vlasti.

Naslovna fotografija: Shutterstock