Holivud u Jugoslaviji: Neraskidiva veza Elizabet Tejlor i domaće kinematografije, od Briona do niške kafane "Amerikanac"

Međutim, malo je poznato mlađim generacijama koliko je ova dvostruka oskarovka zapravo bila blisko povezana sa jugoslovenskom i domaćom kinematografijom, njenim najistaknutijim stvaraocima, ali i samim državnim vrhom bivše Jugoslavije.

Od legendarnih snimanja na Jadranu, preko bliskog prijateljstva sa Josipom Brozom Titom, pa sve do uloga u projektima jugoslovenske produkcije i kultnih anegdota sa Filmskih susreta u Nišu, veza između slavne glumice i naše kinematografije ostavila je neizbrisav rad u istoriji domaćeg filma.

1. Spektakl "Bitka na Neretvi" i podrška Ričarda Bartona

Najdirektniji i najpoznatiji most između Elizabet Tejlor i jugoslovenske kinematografije nastao je preko njenog supruga, glumačke legende Ričarda Bartona. Tokom priprema za snimanje ratnog spektakla "Sutjeska" (1973) reditelja Stipe Delića, u kom je Barton tumačio lik Josipa Broza Tita, Elizabet je provela mesece na prostorima bivše Jugoslavije.

Iako zvanično nije imala ulogu u samom filmu, njen dolazak u Dubrovnik, Pulu i na Sutjesku izazvao je pravu medijsku senzaciju. Elizabet je neprestano boravila na setu, pružajući veliku podršku suprugu i domaćoj filmskoj ekipi. Domaći glumci i filmski radnici iz tog perioda svedočili su o tome da je jedna od najvećih zvezda sveta bila izuzetno pristupačna, profesionalna i fascinirana organizacijom i razmerama jugoslovenske kinematografije.

2. Dolazak u Niš i čuvena anegdota iz kafane "Amerikanac"

Posebno poglavlje ove holivudsko-jugoslovenske priče ispisano je 1973. godine, kada su Elizabet Tejlor i Ričard Barton stigli u Niš na tadašnje Filmske susrete, gde je prikazana "Sutjeska". Njihov boravak u gradu na Nišavi pratile su neverovatne priče – od toga da je Liz opušteno šetala gradom i kupovala lubenicu na lokalnoj pijaci, pa sve do posete kultnom boemskom sedištu glumaca, restoranu "Amerikanac".

Vlasnici i svedoci tog vremena zabeležili su da su slavni supružnici jedne večeri došli u legendarnog "Amerikanca", tražeći da ih obezbeđuje čak 50 policajaca. Kako je tadašnji načelnik niške milicije odgovorio da u celom gradu nema toliko slobodnih ljudi koji bi čuvali samo njih, holivudski par se kratko zadržao i ubrzo napustio objekat. Ipak, njihovo prisustvo zauvek je upisano u stogodišnju tradiciju ovog mesta.

3. Zlatno doba festivala: Bekim Fehmiju i Olivera Katarina prave šou na stolovima

Iako su Tejlorova i Barton te 1973. godine imali kratku epizodu u restoranu, duh "Amerikanca" tih sedamdesetih godina prošlog veka bio je obeležen nezapamćenim glumačkim bravurama i boemskim zanosom. Domaća glumačka elita tu je bukvalno dočekivala zore.

Samo dve godine ranije, 1971. godine, tokom festivala na istom mestu se okupila ekipa filma "Skupljači perja". Tada su glumačke gromade Bekim Fehmiju i Olivera Katarina (Vučo) napravili atmosferu za pamćenje. Uz zvuke trube tada još uvek nepoznatog Feata Sejdića, koga su glumci te večeri otkrili i oduševili se njegovim talentom, Bekim i Olivera su u punom zanosu zaigrali vatreni čoček i tradicionalno kolo i to – direktno na kafanskim stolovima, što je ostalo upamćeno kao jedna od najvećih kulinarsko-glumačkih legendi Niša.

4. Prijateljstvo sa Titom i diplomatsko-filmska veza

Veza Elizabet Tejlor sa jugoslovenskom kinematografijom nije bila samo profesionalna već i duboko privatan sociokulturni fenomen. Njen boravak na Brionima sa Ričardom Bartonom 1971. godine ostao je zabeležen u analima domaće pop-kulture.

Tadašnji predsednik Jugoslavije Josip Broz Tito i Jovanka Broz bili su domaćini holivudskom paru. Tito, koji je bio strastveni filmofil i nezvanični zaštitnik jugoslovenske kinematografije, proveo je dane u razgovoru sa Elizabet o filmu, umetnosti i svetskoj politici. Ova veza pomogla je da se jugoslovenskom filmu širom otvore vrata zapadnog tržišta i da se domaci autori pozicioniraju u samom vrhu svetske kinematografije.

5. Uticaj na domaće autore i glumce

Pojava Elizabet Tejlor na ovim prostorima imala je ogroman uticaj na domaće glumce i reditelje. Mnogi naši doajeni, poput Velimira Bate Živojinovića, Ljubiše Samardžića i Milene Dravić, imali su priliku da se druže i razmenjuju iskustva sa holivudskom divom.

Bata Živojinović je u više navrata u intervjuima isticao da je Tejlorova bila opčinjena energijom i talentom jugoslovenskih glumaca, te da je smatrala da domaći ratni i dramski filmovi pariraju najvećim ostvarenjima MFK-a i Holivuda.

Legat koji traje

Elizabet Tejlor nije bila samo gošća u Jugoslaviji – ona je bila ambasador koji je zlatno doba domaće kinematografije spojio sa globalnim glamurom. Njen boravak, podrška projektima i poštovanje prema domaćim filmskim radnicima od Pule do Niša ostali su svedočanstvo vremena kada je naša kinematografija ravnopravno stajala rame uz rame sa najmoćnijim svetskim filmskim industrijama.

Naslovna fotografija: Foto: YouTube/Glas juga