Ko je „napisao“ našu sudbinu u zvezdama? Priča o horoskopu počinje pre više od 3.000 godina

Svaki put kada pročitamo dnevni horoskop, kao da pritiskamo dugme za premotavanje nekoliko hiljada godina unazad. Iako nam se čini da su opisi znakova oduvek bili isti, neko je morao prvi da pogleda u noćno nebo, poveže svetlucave tačke i u njima prepozna životinje, ljude i mitska bića.

Ko je odlučio da Rak bude emotivan, Lav rođeni vođa, a Blizanci pričljivi i radoznali? Odgovor nije jednostavan, jer Zodijak nije delo jednog čoveka. On nastaje kao rezultat vekovnog spajanja astronomskih posmatranja, matematike, mitologije i ljudske potrebe da u nepredvidivom životu pronađe neki red.

Sve počinje u drevnoj Vaviloniji

Koreni zapadne astrologije vode nas u drevnu Mesopotamiju, na prostor današnjeg Iraka. Vavilonci još u drugom i prvom milenijumu pre nove ere pažljivo posmatraju kretanje Sunca, Meseca i planeta.

Nebo za njih nije samo prizor kojem se dive. Ono predstavlja kalendar od kojeg zavise poljoprivreda, verski obredi, ali i važne državne odluke.

Vremenom primećuju da se Sunce tokom godine prividno kreće istom putanjom kroz nebo. Tu putanju, koju danas nazivamo ekliptikom, dele na 12 jednakih delova, povezanih sa mesecima u godini. Svakom delu pripada određeni znak, odnosno sazvežđe koje se nalazi u tom delu neba.

Mnogi simboli koje danas prepoznajemo u Zodijaku svoje najstarije korene imaju upravo u Mesopotamiji. Pojavljivanje određenih sazvežđa pomaže ljudima da prepoznaju smenu godišnjih doba i odrede vreme za poljoprivredne radove.

Ali Vavilonci u zvezdama ne vide samo kalendar.

Veruju da neobične pojave na nebu, pomračenja i položaji planeta mogu da predstavljaju poruke bogova. Takva tumačenja prvenstveno se odnose na sudbinu vladara i čitavog kraljevstva, a tek kasnije astrologija počinje da se bavi životom i karakterom pojedinca.

Grci Zodijaku daju mitove i osobine

Kada stari Grci preuzimaju znanja vavilonskih astronoma, oni ih spajaju sa sopstvenom mitologijom, filozofijom i učenjem o prirodi čoveka.

Čak i naziv „zodijak“ potiče od grčkog izraza zōdiakos kyklos, koji se najčešće prevodi kao „krug životinja“ ili „krug životinjskih znakova“.

Sazvežđa dobijaju priče koje ih povezuju sa grčkim bogovima, herojima i mitskim bićima. Lav se vezuje za Nemejskog lava, čudovište koje u jednom od svojih podviga savladava Herakle. Blizanci se povezuju sa Kastorom i Poluksom, simbolima neraskidive bratske ljubavi, dok se Strelac u pojedinim tumačenjima dovodi u vezu sa kentaurom Hironom.

Grčka i helenistička tradicija znake postepeno povezuje i sa četirima elementima – vatrom, zemljom, vazduhom i vodom. Sama ideja o četiri osnovna elementa vezuje se za grčkog filozofa Empedokla, dok ih kasniji astrološki sistemi koriste za opisivanje temperamenta.

Tako vatreni znaci postaju energični i strastveni, zemljani praktični i stabilni, vazdušni društveni i okrenuti idejama, a vodeni emotivni i intuitivni.

Ptolemej uređuje vekovima sakupljano znanje

Jedno od najvažnijih imena u istoriji zapadne astrologije jeste Klaudije Ptolemej, astronom, matematičar i geograf koji živi u 2. veku nove ere.

U delu „Tetrabiblos“ on sistematizuje dotadašnja astrološka učenja i pokušava da objasni na koji način položaji nebeskih tela navodno utiču na događaje na Zemlji i ljudski karakter.

Ptolemej, dakle, ne izmišlja horoskop. On prikuplja, uređuje i objašnjava ideje koje već vekovima postoje. Njegovo delo postaje jedan od najuticajnijih astroloških tekstova i ostaje važan izvor tokom srednjeg veka i renesanse.

Upravo kroz helenističku astrologiju razvija se i natalni horoskop – tumačenje položaja planeta u trenutku nečijeg rođenja. Tako pogled u nebo više nije rezervisan samo za kraljeve, ratove i sudbinu država, već postaje pokušaj da se objasne karakter i životni put pojedinca.

Istok razvija sopstveni pogled na zvezde

Dok zapadni svet oblikuje sistem koji danas prepoznajemo kao zapadnu astrologiju, u Indiji se razvija Đotiš, odnosno vedska astrologija.

Ona koristi sopstvene proračune i pravila, a položajima planeta daje snažnu duhovnu i karmičku dimenziju. Iako zapadna i vedska astrologija imaju dodirne tačke, njihovi sistemi nisu isti, zbog čega osoba u njima ne mora da pripada istom znaku.

Astrologija vekovima zadržava veliki uticaj. Tokom srednjeg veka i renesanse astrolozi se nalaze na dvorovima, a vladari ih konsultuju pre donošenja važnih odluka. Astrološka tumačenja koriste se čak i u medicini, pri određivanju trenutka za pojedine zahvate i tretmane.

Astronomija i astrologija više nisu isto

Razvojem moderne nauke astronomija i astrologija definitivno se razdvajaju. Astronomija proučava svemir, nebeska tela i njihove zakonitosti koristeći naučne metode, dok astrologija ostaje sistem simboličkog tumačenja položaja planeta i znakova.

Savremena nauka ne nalazi pouzdane dokaze da položaj nebeskih tela u trenutku rođenja određuje čovekovu ličnost ili budućnost. Ipak, zanimanje za horoskop ne nestaje.

Ljudi i dalje u znacima traže objašnjenja svojih osobina, odnosa i životnih prekretnica. Nekima je astrologija zabava, drugima sredstvo za razmišljanje o sebi, a trećima važan deo ličnih uverenja.

Ko je, onda, „napisao“ horoskop?

Ako tražimo jednog autora Zodijaka, nećemo ga pronaći. Horoskop zajednički stvaraju generacije posmatrača neba, sveštenika, matematičara, filozofa i tumača.

Vavilonci postavljaju prve temelje i nebo pretvaraju u sistem. Grci ga povezuju sa mitovima, elementima i ljudskim temperamentom. Ptolemej vekovima nagomilana verovanja uređuje u jednu od najuticajnijih astroloških knjiga.

Zato svaki put kada za loš dan okrivimo retrogradni Merkur ili u nečijem ponašanju prepoznamo „tipičnog Lava“, koristimo ideje koje su putovale kroz različite civilizacije duže od tri milenijuma.

Sudbinu u zvezdama nije napisao jedan čovek. Pisali su je naši preci, pokušavajući da u beskraju svemira pronađu ogledalo u kojem će bolje razumeti sebe.